โรคพยาธิใบไม้ตับ (Opisthorchiasis) ภัยเงียบที่อาจนำไปสู่มะเร็งท่อน้ำดี

กินปลาน้ำจืดดิบหรือสุก ๆ ดิบ ๆ เสี่ยงติดพยาธิใบไม้ตับโดยไม่รู้ตัว

โรคพยาธิใบไม้ตับ (Opisthorchiasis) เป็นโรคที่เกิดจากการติดเชื้อ พยาธิใบไม้ตับ (Opisthorchis viverrini) ซึ่งพบได้มากในประเทศไทย โดยเฉพาะภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคเหนือ สาเหตุสำคัญมาจากการรับประทานปลาน้ำจืดดิบ หรือปรุงไม่สุก เช่น ก้อยปลา ลาบปลา ปลาส้ม ปลาจ่อม หรือปลาหมักที่ผ่านความร้อนไม่เพียงพอ

โรคนี้อาจไม่มีอาการในระยะแรก แต่หากปล่อยให้ติดเชื้อเป็นเวลานาน จะทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรังของท่อน้ำดี และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิด มะเร็งท่อน้ำดี (Cholangiocarcinoma) ซึ่งเป็นหนึ่งในโรคมะเร็งที่พบมากในคนไทย

พยาธิใบไม้ตับติดต่อได้อย่างไร?

เมื่อรับประทานปลาน้ำจืดที่มีตัวอ่อนของพยาธิใบไม้ตับเข้าไป ตัวอ่อนจะเจริญเติบโตและอาศัยอยู่ภายในท่อน้ำดี ทำให้เกิดการระคายเคืองและการอักเสบอย่างต่อเนื่อง

การติดเชื้อ ไม่สามารถติดต่อจากคนสู่คน แต่เกิดจากการรับประทานอาหารที่มีตัวอ่อนของพยาธิโดยตรง

อาการของโรคพยาธิใบไม้ตับ

ผู้ป่วยส่วนใหญ่อาจไม่มีอาการในระยะแรก แต่เมื่อมีการติดเชื้อเป็นเวลานาน อาจพบอาการ ได้แก่

• ปวดหรือแน่นบริเวณชายโครงขวา
• ท้องอืด แน่นท้อง
• คลื่นไส้ เบื่ออาหาร
• อ่อนเพลีย
• น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• ตัวเหลือง ตาเหลือง (ในรายที่มีการอุดตันของท่อน้ำดี)

ทำไมพยาธิใบไม้ตับจึงเสี่ยงต่อมะเร็งท่อน้ำดี?

เมื่อพยาธิอาศัยอยู่ในท่อน้ำดีเป็นเวลานาน จะทำให้เกิด

• การอักเสบเรื้อรังของท่อน้ำดี
• ผนังท่อน้ำดีหนาตัว
• เซลล์ท่อน้ำดีเกิดการเปลี่ยนแปลงผิดปกติ
• เพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิด มะเร็งท่อน้ำดี

ประเทศไทยเป็นหนึ่งในประเทศที่พบผู้ป่วยมะเร็งท่อน้ำดีสูงที่สุดในโลก โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีการบริโภคปลาน้ำจืดดิบเป็นประจำ

ใครบ้างที่ควรเข้ารับการตรวจ?

ควรเข้ารับการตรวจ หากมีปัจจัยเสี่ยง เช่น

• รับประทานปลาน้ำจืดดิบหรือสุก ๆ ดิบ ๆ เป็นประจำ
• เคยตรวจพบพยาธิใบไม้ตับมาก่อน
• มีประวัติคนในครอบครัวเป็นมะเร็งท่อน้ำดี
• มีอาการผิดปกติของระบบทางเดินน้ำดี
• อายุ 40 ปีขึ้นไป และมีพฤติกรรมเสี่ยง

การวินิจฉัยโรค

แพทย์อาจพิจารณาตรวจเพิ่มเติม เช่น

• ตรวจอุจจาระหาไข่พยาธิ
• ตรวจเลือดตามข้อบ่งชี้
• อัลตราซาวด์ช่องท้อง
• ตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) หรือ MRI ในรายที่สงสัยภาวะแทรกซ้อน

วิธีป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับ

✅ รับประทานอาหารที่ปรุงสุกทุกครั้ง

✅ หลีกเลี่ยงปลาน้ำจืดดิบหรือสุก ๆ ดิบ ๆ

✅ ล้างมือก่อนรับประทานอาหาร

✅ ตรวจสุขภาพเป็นประจำ โดยเฉพาะผู้ที่มีพฤติกรรมเสี่ยง

✅ หากตรวจพบพยาธิ ควรได้รับการรักษาตามคำแนะนำของแพทย์

คำถามที่พบบ่อย (Q&A)

Q : พยาธิใบไม้ตับติดต่อจากคนสู่คนได้หรือไม่?

A : ไม่ได้ โรคนี้เกิดจากการรับประทานปลาน้ำจืดที่มีตัวอ่อนของพยาธิใบไม้ตับ

Q : หากไม่มีอาการ จำเป็นต้องตรวจหรือไม่?

A : ควรตรวจ หากมีประวัติรับประทานปลาดิบเป็นประจำ เพราะผู้ติดเชื้อจำนวนมากไม่มีอาการในระยะแรก

Q : พยาธิใบไม้ตับรักษาได้หรือไม่?

A : รักษาได้ด้วยยาฆ่าพยาธิตามดุลยพินิจของแพทย์ การรักษาตั้งแต่ระยะเริ่มต้นช่วยลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อน

Q : การติดเชื้อครั้งเดียวทำให้เป็นมะเร็งหรือไม่?

A : ความเสี่ยงมักเกิดจากการติดเชื้อเรื้อรังหรือการติดเชื้อซ้ำหลายครั้ง จึงควรหลีกเลี่ยงพฤติกรรมเสี่ยงและตรวจสุขภาพอย่างสม่ำเสมอ

Q : ควรตรวจสุขภาพบ่อยแค่ไหน?

A : ผู้ที่มีพฤติกรรมเสี่ยงควรปรึกษาแพทย์เพื่อวางแผนการตรวจสุขภาพที่เหมาะสม โดยอาจมีการตรวจอุจจาระหรืออัลตราซาวด์ตามข้อบ่งชี้