โรคเส้นเลือดสมอง (Stroke) รู้ทันอาการ รักษาได้ หากเข้าถึงการรักษาอย่างรวดเร็ว

โรคเส้นเลือดสมอง (Stroke) เป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของการเสียชีวิตและความพิการในคนไทย เกิดขึ้นเมื่อการไหลเวียนของเลือดไปเลี้ยงสมองผิดปกติ ไม่ว่าจะเป็นจากหลอดเลือดอุดตันหรือหลอดเลือดแตก ส่งผลให้เซลล์สมองขาดออกซิเจนและเริ่มเสียหายภายในเวลาเพียงไม่กี่นาที

แม้โรคเส้นเลือดสมองจะพบได้บ่อยในผู้สูงอายุ แต่ปัจจุบันสามารถเกิดขึ้นได้ในคนวัยทำงานหรือผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง รวมถึงผู้ที่สูบบุหรี่หรือมีพฤติกรรมการใช้ชีวิตที่ไม่เหมาะสม การรู้จักสังเกตอาการตั้งแต่ระยะเริ่มต้นและรีบเข้ารับการรักษา จะช่วยเพิ่มโอกาสรอดชีวิตและลดความเสี่ยงต่อความพิการได้อย่างมาก

โรคเส้นเลือดสมองคืออะไร?

โรคเส้นเลือดสมอง คือ ภาวะที่สมองได้รับเลือดไปเลี้ยงไม่เพียงพอ หรือมีเลือดออกภายในสมอง ทำให้เซลล์สมองเสียหายและสูญเสียการทำงานอย่างเฉียบพลัน ผู้ป่วยอาจมีอาการอ่อนแรงครึ่งซีก พูดไม่ชัด หน้าเบี้ยว หรือหมดสติได้ หากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที อาจนำไปสู่ความพิการถาวรหรือเสียชีวิต

โรคเส้นเลือดสมองมีกี่ประเภท?

1. โรคหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน (Ischemic Stroke)

เป็นชนิดที่พบมากที่สุด คิดเป็นประมาณ 80% ของผู้ป่วยทั้งหมด เกิดจากลิ่มเลือดหรือคราบไขมันอุดตันในหลอดเลือด ส่งผลให้เลือดไม่สามารถไปเลี้ยงสมองได้เพียงพอ

2. โรคหลอดเลือดสมองแตก (Hemorrhagic Stroke)

เกิดจากหลอดเลือดในสมองแตก ทำให้มีเลือดออกในเนื้อสมอง มักสัมพันธ์กับโรคความดันโลหิตสูง หรือความผิดปกติของหลอดเลือด

3. ภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว (Transient Ischemic Attack: TIA)

เป็นภาวะที่มีอาการคล้ายโรคเส้นเลือดสมอง แต่สามารถหายได้เองภายใน 24 ชั่วโมง แม้อาการจะหายไป แต่ถือเป็นสัญญาณเตือนสำคัญว่ามีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดโรคหลอดเลือดสมองในอนาคต จึงควรรีบพบแพทย์เพื่อรับการประเมิน

อาการของโรคเส้นเลือดสมอง

อาการมักเกิดขึ้นอย่างเฉียบพลัน โดยอาจพบอาการดังต่อไปนี้

• หน้าเบี้ยว ยิ้มไม่เท่ากัน
• แขนหรือขาอ่อนแรง หรือชาครึ่งซีก
• พูดไม่ชัด พูดไม่ได้ หรือฟังไม่เข้าใจ
• ตามัว มองเห็นภาพซ้อน หรือสูญเสียการมองเห็นเฉียบพลัน
• เดินเซ เวียนศีรษะ สูญเสียการทรงตัว
• ปวดศีรษะรุนแรงผิดปกติ โดยเฉพาะในผู้ที่มีเลือดออกในสมอง

สังเกตอาการด้วยหลัก FAST

การจดจำหลัก FAST จะช่วยให้สามารถสังเกตอาการและรีบส่งผู้ป่วยเข้ารับการรักษาได้อย่างรวดเร็ว

F – Face : ใบหน้าผิดรูป หน้าเบี้ยว มุมปากตก

A – Arm : แขนหรือขาอ่อนแรง ยกแขนไม่ขึ้น

S – Speech : พูดไม่ชัด พูดติดขัด หรือพูดไม่ได้

T – Time : รีบโทรเรียกรถพยาบาลหรือพาผู้ป่วยไปโรงพยาบาลทันที เพราะทุกนาทีมีความสำคัญต่อการรักษา

ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบที่ได้รับการรักษาภายในระยะเวลาที่เหมาะสม จะมีโอกาสฟื้นตัวและลดความพิการได้มากกว่าผู้ที่มาถึงโรงพยาบาลล่าช้า

ปัจจัยเสี่ยงของโรคเส้นเลือดสมอง

โรคเส้นเลือดสมองสามารถเกิดได้จากหลายปัจจัย ได้แก่

• ความดันโลหิตสูง
• โรคเบาหวาน
• ไขมันในเลือดสูง
• โรคหัวใจ โดยเฉพาะภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ
• การสูบบุหรี่
• การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณมาก
• โรคอ้วน
• การไม่ออกกำลังกาย
• ความเครียดสะสม
• ประวัติคนในครอบครัวเคยเป็นโรคหลอดเลือดสมอง

การวินิจฉัยโรคเส้นเลือดสมอง

แพทย์จะประเมินอาการร่วมกับการตรวจเพิ่มเติม เช่น

• เอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมอง (CT Scan)
• เอกซเรย์คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI)
• ตรวจหลอดเลือดสมอง
• ตรวจเลือด
• ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (ECG)
• ตรวจอัลตราซาวด์หลอดเลือดคอในบางราย

ผลการตรวจจะช่วยให้แพทย์ทราบชนิดของโรคและวางแผนการรักษาได้อย่างเหมาะสม

แนวทางการรักษา

การรักษาจะขึ้นอยู่กับชนิดของโรค

กรณีหลอดเลือดสมองตีบ

• ยาละลายลิ่มเลือดในผู้ป่วยที่เข้าเกณฑ์
• การรักษาด้วยการนำลิ่มเลือดออกผ่านสายสวน
• ยาต้านเกล็ดเลือดและยาป้องกันการเกิดลิ่มเลือด

กรณีหลอดเลือดสมองแตก

• ควบคุมความดันโลหิต
• รักษาอาการเลือดออกในสมอง
• ผ่าตัดในรายที่มีข้อบ่งชี้
• การดูแลในหอผู้ป่วยวิกฤตและการฟื้นฟูสมรรถภาพ

วิธีป้องกันโรคเส้นเลือดสมอง

แม้โรคเส้นเลือดสมองจะเกิดขึ้นอย่างเฉียบพลัน แต่สามารถลดความเสี่ยงได้ด้วยการ

• ควบคุมความดันโลหิตให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ
• ควบคุมระดับน้ำตาลและไขมันในเลือด
• งดสูบบุหรี่
• จำกัดการดื่มแอลกอฮอล์
• ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
• รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ลดหวาน มัน เค็ม
• พักผ่อนให้เพียงพอ
• ตรวจสุขภาพเป็นประจำ โดยเฉพาะผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง

คำถามที่พบบ่อย (Q&A)

โรคเส้นเลือดสมองรักษาหายหรือไม่?

หากได้รับการรักษาอย่างรวดเร็ว ผู้ป่วยจำนวนมากสามารถฟื้นตัวและกลับมาใช้ชีวิตได้ตามปกติ อย่างไรก็ตาม บางรายอาจต้องทำกายภาพบำบัดและติดตามอาการอย่างต่อเนื่อง

โรคเส้นเลือดสมองเกิดในคนอายุน้อยได้หรือไม่?

สามารถเกิดได้ โดยเฉพาะผู้ที่มีความดันโลหิตสูง เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง สูบบุหรี่ มีภาวะอ้วน หรือมีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคหลอดเลือดสมอง

หากอาการหายเอง ยังจำเป็นต้องพบแพทย์หรือไม่?

ควรพบแพทย์ทันที เพราะอาจเป็นภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว (TIA) ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนสำคัญก่อนเกิดโรคเส้นเลือดสมอง

เมื่อสงสัยว่าเป็นโรคเส้นเลือดสมอง ควรทำอย่างไร?

รีบโทรเรียกรถพยาบาลหรือเดินทางไปโรงพยาบาลที่มีความพร้อมในการรักษาโดยเร็วที่สุด ไม่ควรรอดูอาการหรือซื้อยารับประทานเอง เพราะการรักษาที่รวดเร็วจะช่วยเพิ่มโอกาสในการฟื้นตัว