โรคไตเรื้อรัง รู้เร็ว ชะลอการฟอกไตได้ จริงหรือ?

• โรคไตเรื้อรังมักไม่แสดงอาการในระยะแรก ทำให้หลายคนไม่ทราบว่าตนเองกำลังมีการทำงานของไตลดลง
• การตรวจสุขภาพและประเมินการทำงานของไตตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ช่วยให้วางแผนการรักษาและชะลอการเสื่อมของไตได้
• การควบคุมโรคประจำตัว เช่น เบาหวานและความดันโลหิตสูง รวมถึงการปรับพฤติกรรมสุขภาพ มีส่วนสำคัญในการดูแลไต

---

ไตเป็นอวัยวะสำคัญที่ทำหน้าที่กรองของเสีย ควบคุมสมดุลของน้ำและเกลือแร่ รวมถึงช่วยควบคุมความดันโลหิตและสร้างฮอร์โมนบางชนิดที่จำเป็นต่อร่างกาย

เมื่อไตทำงานลดลงอย่างต่อเนื่องเป็นเวลานาน อาจเข้าสู่ภาวะ โรคไตเรื้อรัง (Chronic Kidney Disease: CKD) ซึ่งในระยะแรกมักไม่มีอาการผิดปกติ ผู้ป่วยจำนวนมากจึงทราบว่าตนเองเป็นโรคเมื่อการทำงานของไตลดลงมากแล้ว

ข่าวดีคือ หากตรวจพบตั้งแต่ระยะเริ่มต้นและได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม หลายรายสามารถ ชะลอการเสื่อมของไต ลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อน และอาจชะลอความจำเป็นในการบำบัดทดแทนไต เช่น การฟอกไต ได้

บทความนี้จะพาคุณทำความรู้จักโรคไตเรื้อรัง สัญญาณเตือน ปัจจัยเสี่ยง และวิธีดูแลสุขภาพไตอย่างถูกต้อง

---

สารบัญ

1. โรคไตเรื้อรังคืออะไร
2. สาเหตุของโรคไตเรื้อรัง
3. ใครบ้างที่เสี่ยงเป็นโรคไต
4. อาการที่ไม่ควรมองข้าม
5. การตรวจคัดกรองโรคไต
6. วิธีชะลอการเสื่อมของไต
7. เมื่อไรควรพบอายุรแพทย์โรคไต
8. คำถามที่พบบ่อย

---

โรคไตเรื้อรังคืออะไร?

โรคไตเรื้อรัง คือ ภาวะที่ไตมีการทำงานลดลงหรือมีความผิดปกติของโครงสร้างไตอย่างต่อเนื่องเป็นระยะเวลาตั้งแต่ 3 เดือนขึ้นไป ซึ่งอาจส่งผลต่อความสามารถในการกรองของเสียและรักษาสมดุลของร่างกาย

โรคไตเรื้อรังแบ่งได้หลายระยะตามระดับการทำงานของไต โดยแพทย์จะใช้ข้อมูลจากการตรวจเลือด การตรวจปัสสาวะ และการประเมินอื่น ๆ ประกอบการวินิจฉัย

---

สาเหตุของโรคไตเรื้อรัง

สาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่

1. โรคเบาหวาน

ระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงเป็นเวลานานอาจทำลายหลอดเลือดฝอยภายในไต ทำให้ประสิทธิภาพการกรองของไตลดลง

---

2. ความดันโลหิตสูง

ความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้อาจทำให้หลอดเลือดในไตเสียหาย และเร่งการเสื่อมของไต

---

3. โรคไตอักเสบ

โรคบางชนิดทำให้หน่วยกรองไตเกิดการอักเสบ ส่งผลให้การทำงานของไตลดลง

---

4. นิ่วหรือการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ

การอุดกั้นเรื้อรังอาจส่งผลกระทบต่อการทำงานของไต หากไม่ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม

---

5. การใช้ยาบางชนิด

การใช้ยาบางประเภท เช่น ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ติดต่อกันเป็นเวลานาน โดยไม่มีคำแนะนำจากแพทย์ อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรคไตในบางราย

---

6. พันธุกรรม

โรคไตบางชนิดสามารถถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้ ทำให้ผู้ที่มีประวัติครอบครัวควรได้รับการติดตามตามคำแนะนำของแพทย์

---

ใครบ้างที่ควรตรวจคัดกรองโรคไต?

กลุ่มที่มีความเสี่ยงสูง ได้แก่

• ผู้ป่วยเบาหวาน
• ผู้ป่วยความดันโลหิตสูง
• ผู้ที่มีโรคหัวใจและหลอดเลือด
• ผู้ที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป
• ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคไต
• ผู้ที่มีภาวะอ้วน
• ผู้ที่สูบบุหรี่
• ผู้ที่ใช้ยาแก้ปวดบางชนิดเป็นประจำตามพฤติกรรมหรือข้อบ่งชี้เดิม ควรปรึกษาแพทย์เรื่องความเสี่ยง

---

อาการของโรคไตเรื้อรัง

ในระยะแรก ผู้ป่วยจำนวนมาก ไม่มีอาการ

เมื่อการทำงานของไตลดลงมากขึ้น อาจพบอาการ เช่น

• อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย
• เบื่ออาหาร
• คลื่นไส้
• เท้าหรือข้อเท้าบวม
• ปัสสาวะผิดปกติ เช่น ปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน หรือมีฟองมากผิดปกติ
• คันตามผิวหนัง
• ความดันโลหิตสูงควบคุมยาก

อาการเหล่านี้อาจเกิดจากหลายสาเหตุ ไม่ได้หมายความว่าเป็นโรคไตเสมอไป จำเป็นต้องได้รับการประเมินจากแพทย์

การตรวจคัดกรองโรคไตเรื้อรัง ทำอย่างไร?

เนื่องจากโรคไตเรื้อรังในระยะเริ่มต้นมักไม่แสดงอาการ การตรวจสุขภาพจึงมีบทบาทสำคัญในการค้นหาโรคตั้งแต่ระยะแรก โดยเฉพาะในผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง

แพทย์อาจพิจารณาการตรวจดังต่อไปนี้

1. ตรวจเลือดเพื่อประเมินการทำงานของไต

การตรวจเลือดช่วยประเมินการทำงานของไต เช่น

• Serum Creatinine (ครีเอตินินในเลือด) ซึ่งเป็นค่าที่ใช้ประเมินการทำงานของไตร่วมกับข้อมูลอื่น
• eGFR (Estimated Glomerular Filtration Rate) เป็นค่าประมาณความสามารถในการกรองของไต ซึ่งคำนวณจากระดับครีเอตินิน อายุ และเพศ

การแปลผล eGFR ต้องพิจารณาร่วมกับอาการ ประวัติสุขภาพ และผลตรวจอื่น ๆ โดยแพทย์

---

2. ตรวจปัสสาวะ

การตรวจปัสสาวะช่วยค้นหาความผิดปกติที่อาจเป็นสัญญาณเริ่มต้นของโรคไต เช่น

• โปรตีนหรืออัลบูมินในปัสสาวะ
• เม็ดเลือดแดงในปัสสาวะ
• ความผิดปกติอื่น ๆ ของตะกอนปัสสาวะ

ในผู้ป่วยเบาหวานหรือกลุ่มเสี่ยง แพทย์อาจพิจารณาตรวจ Urine Albumin-to-Creatinine Ratio (UACR) เพื่อประเมินการรั่วของอัลบูมินในปัสสาวะ

---

3. อัลตราซาวด์ไต

ในบางกรณี แพทย์อาจแนะนำการตรวจอัลตราซาวด์ เพื่อดูขนาด รูปร่าง และความผิดปกติของไต เช่น นิ่ว ถุงน้ำ หรือการอุดกั้นของทางเดินปัสสาวะ

---

โรคไตเรื้อรังมีกี่ระยะ?

โดยทั่วไป โรคไตเรื้อรังแบ่งตามระดับการทำงานของไต (eGFR) ออกเป็น 5 ระยะ เพื่อช่วยวางแผนการดูแลรักษา

ผู้ป่วยในแต่ละระยะไม่ได้มีอาการเหมือนกัน และไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะต้องฟอกไต การรักษาขึ้นอยู่กับสาเหตุ ระยะของโรค และการตอบสนองต่อการรักษา

---

ชะลอการเสื่อมของไตได้อย่างไร?

แม้โรคไตเรื้อรังจะไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ในหลายกรณี แต่การดูแลอย่างเหมาะสมสามารถช่วยชะลอการเสื่อมของไตได้

1. ควบคุมความดันโลหิต

ความดันโลหิตที่อยู่ในเกณฑ์เป้าหมายตามคำแนะนำของแพทย์ ช่วยลดภาระการทำงานของไตและลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อน

---

2. ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด

สำหรับผู้ป่วยเบาหวาน การควบคุมระดับน้ำตาลอย่างเหมาะสมช่วยลดการทำลายหน่วยกรองไตและชะลอการดำเนินของโรค

---

3. รับประทานยาอย่างสม่ำเสมอ

ควรรับประทานยาตามแพทย์สั่ง และไม่หยุดยาเอง โดยเฉพาะยาที่ใช้ควบคุมเบาหวาน ความดันโลหิต หรือภาวะอื่นที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพไต

---

4. หลีกเลี่ยงการใช้ยาโดยไม่จำเป็น

ยาบางชนิด เช่น ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs หากใช้ต่อเนื่องหรือใช้โดยไม่มีคำแนะนำจากแพทย์ อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดหรือการดำเนินของโรคไตในบางราย

ก่อนใช้ยา อาหารเสริม หรือสมุนไพร ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคไตอยู่แล้ว

---

5. รับประทานอาหารที่เหมาะสม

ผู้ป่วยโรคไตอาจต้องปรับอาหารตามระยะของโรคและคำแนะนำของแพทย์หรือนักกำหนดอาหาร เช่น

• ลดอาหารเค็มหรือโซเดียมสูง
• เลือกโปรตีนในปริมาณที่เหมาะสม
• ระมัดระวังอาหารที่มีโพแทสเซียมหรือฟอสฟอรัสสูงในผู้ป่วยบางราย ตามคำแนะนำของทีมรักษา

ไม่ควรจำกัดอาหารเองโดยไม่ได้รับคำแนะนำ เพราะอาจทำให้ได้รับสารอาหารไม่เพียงพอ

---

6. ออกกำลังกายและควบคุมน้ำหนัก

การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอและการรักษาน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์เหมาะสม มีส่วนช่วยลดความเสี่ยงของโรคเรื้อรังที่ส่งผลต่อไต

---

7. งดสูบบุหรี่

การสูบบุหรี่เพิ่มความเสี่ยงของโรคหัวใจและหลอดเลือด รวมถึงอาจเร่งการเสื่อมของไต

---

ดื่มน้ำเยอะ ๆ ช่วยป้องกันโรคไตจริงหรือ?

หลายคนเชื่อว่าการดื่มน้ำมาก ๆ จะช่วยให้ไตแข็งแรง แต่ความจริงคือ การดื่มน้ำให้เพียงพอต่อความต้องการของร่างกายเป็นสิ่งสำคัญ ไม่ใช่การดื่มในปริมาณมากเกินไป

สำหรับผู้ที่เป็นโรคไตบางระยะ หรือมีโรคประจำตัวบางชนิด เช่น หัวใจล้มเหลว แพทย์อาจแนะนำให้จำกัดปริมาณน้ำ ดังนั้นจึงควรปฏิบัติตามคำแนะนำเฉพาะบุคคล

---

Checklist คุณอยู่ในกลุ่มเสี่ยงโรคไตหรือไม่?

ลองสำรวจตนเอง หากมีหลายข้อ ควรเข้ารับการตรวจสุขภาพไต

☐ เป็นเบาหวาน

☐ เป็นความดันโลหิตสูง

☐ อายุ 60 ปีขึ้นไป

☐ มีคนในครอบครัวเป็นโรคไต

☐ สูบบุหรี่

☐ น้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน

☐ ใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs เป็นประจำ

☐ เคยพบโปรตีนหรือเลือดในปัสสาวะ

☐ มีอาการบวมที่เท้าหรือใบหน้า

☐ ไม่เคยตรวจการทำงานของไตเลย